Қалъаи Ҳисор

Собиқ қарорго ҳи Бек, сарнишондаи амири Бухоро дар 26 километрии ѓарби пойтахт љойгир шудааст. Ќалъаи девор ҳои ѓафсиаш 1 метр бо сангар ҳои тирпарронї ва тўп ҳо аз љониби посбон ҳо та ҳти му ҳофизат қарор гирифта буд. Дар дохили қалъа ҳавз ва боѓ мављуд аст. Зина ҳои бузург ва пешайвон ҳо, ки аз хишт сохта шудааст, ба даромадго ҳи асосї ро ҳ мекушояд. Мутаассифона, то рўз ҳои мо ин зина ҳо ва бинои қалъа низ боқї намондааст. Ягона чизи љолибе, ки аз қалъаи мазкур боқї мондааст – дарвоза ҳои пуршукў ҳи пешто ҳдори аз хишт сохташуда бо ду манораи устувондор аст, ки дар аср ҳои XVII-XIX аксари дарвоза ҳои Бухоро бо ин тарз сохта мешуд. Вале, ҳамин қисмати боқимондаи қаср низ хеле пуршукў ҳу назаррабо љилвагар мегардад. Дар рў ба рўи қалъа бозори пуршўру сермаѓал бо корвонсарой ва фурўшго ҳ ҳо мављуд буд. Дар муқобили даромадго ҳи қалъа Мадраси кў ҳнаи дар асри XVII сохташуда боқї мондааст, ки дар он Қуръонро меомўхтанд. Дар назди он Мадрасаи нав, дар асри XVIII-XIX ва мақбараи дар асри XVI-XVII сохташуда мављуд аст. Ба таърихи пайдоиши Ќалъаи Њисор якчанд ривоят ҳоро мансуб медонанд, ки сокинони ма ҳаллї он ҳоро тасдиқ менамоянд. Мувофиқи яке аз ин ривоят ҳо, қалъаро Афросиёб барои му ҳофизат аз Рустам (қа ҳрамони достони «Шо ҳнома»-и А. Фирдавсї) сохтааст. Ривояти дигар чунин аст, ки халифаи тақводор Алї бо аспи худ Дул-Дул ба ин љо ба ҳри тарѓиби дини ислом омада, дар кў ҳе маскан гузидааст, ки имрўз номи Пои Дул-Дулро дорад (дар ѓарби Ҳисор). Ў чун дорбози чолок аз кў ҳ вориди қалъа мегардад, вале ўро шинохта, асир мегиранд. Аспи вафодораш шамшери Зулфиқорро ба ў меорад ва бо ин шамшер тамоми душманон, аз љумла љодугари он замон со ҳиби ин қаср бударо низ ба қатл мерасонад. Дар канори қалъа ду чинор қомат афрохтаанд, ки тақрибан 500-700-сол умр дорад. Мадрасаи кў ҳна ва нав. Мадрасаи кў ҳна бинои хиштии дар аср ҳои XVI-XVII сохташуда бо даромадго ҳи асосї буда, бо гунбаз ба итмом расонида шудааст. Њангоми ба дарун ворид шудан дар пеши назар ҳавлии васее намудор мешпавад, ки гирдогирди онро ҳуљра ҳо и ҳота кардааст. Њанўз дар авали асри ХХ дар ин љо аз 100 то 150 толибилм та ҳсил мекард. Дарс ҳо соли 1921 қатъ карда шуд. Њамчунин дар Мадрасаи кў ҳна бинои китобхона ҳифз шудааст. Мадрасаи нав, ки дар аср ҳои XVII-XVIII бино ёфтааст, мутаассифона қариб ба пуррагї хароб шудааст. Аз он тан ҳо намои дуқабата боқї мондаасту халос. Дар па ҳлўи Мадрасаи кў ҳна ма ҳбараи Махдуми Аъзам (аср ҳои XVI-XVII) љойгир шудааст. Махдуми Аъзам ин ном набуда, балки лақаб ва ё унвонро ифода мекунад. Аљиб он аст, ки дар ҳудуди Осиёи Марказї чандин маљмаа ҳо бо ин ном мављуд аст, ки он ҳоро бо одамони гуногуни воқеї, арбобони давлатї ва ё динї пайванд медонанд. Дар мақбараи Њисор ки гўронида шудааст, то ҳол муаммост, вале тахминан ин гўри Њољї Му ҳаммад Њайвоқї аст. Боз як бинои љолиби диққати маљмааи Њисор ин корвонсаройи «Хиштин» аст. Дар асри ХХ аз корвонсарой боқимонда ҳои људогонаи пойдевор ва девор ҳо, ки баландиашон қариб 1 метр буда, аз хишти пўхта сохта шудааст, боқї мондаасту халос. Намуди аввалаи он тан ҳо дар расме, ки соли 1913 аккосї карда шудааст, боқї мондааст, ки аз рўи он корвонсарой аз нав барқарор карда шудааст. Ёдгории шоёни диққати мамнўъго ҳи Њисор ин масљиди гунбаздори «Сангин» (аср ҳои ХII –XVI) ба ҳисоб меравад. Масљид барои он Сангин ном гирифтааст, ки девор ҳои он то ба нисф аз санг сохта шудааст. Ба гунбази масљид чор кўзаи сафолини бетаг барбаста шудааст. Њамин тавр резонанскунандаи аслї ба вуљуд оварда шудааст, ки он барои бе ҳтар намудани қобилияти садоди ҳии бино пешбинї гардидааст.

 

О Main Aditor

Здравствуйте! Если у Вас возникнут вопросы, напишите нам на почту help@allinweb.ru

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.