Асоси ҳуқуқи, ташкилоти, иқтисодии таъмини бехатарии фаолияти ҳаёти

Саволҳои асосии бехатарии фаолияти ҳаёти. Маълумотҳо ва истилоҳҳои асоси.

Бехатарии фаолияти ҳаёти –ин илм дар бораи муҳофизати саломати ва бехатарии инсон дар муҳити атроф мебошад.

Вазифаҳои ин илм: Ошкор кардани омилҳои хатарнок ва зарарноке, ки дар муҳити атроф ба инсон зарар мерасонад; тайёр намудани усули пастшавии ин омилҳо то бехатар шудан; тайёр намудани усул ва воситахои хифзи инсон; тайёр намудани ченак барои пешгири кардани холати фавкулода; барои амал кардан дар холати фавкулода; барои бархам додани окибати холати фавкулода.     

Мухити ихотакунандаи инсон ва мачмуи омилхое, ки сабаби дар хамин лахза, кобили таъсир расондан мустаким ё ин ки гайримустаким (прямо или косвенно), фавран ё ин ки сахлтар ба фаолияти инсон, ба саломати ё ба насли у таъсир мерасонад муҳити атроф мебошад.   

Фаолият – фаолияти (бошуурона) таъсири (амали) мутақобилаи инсон бо муҳити атроф мебошад.

Тандурусти – ин нафақат набудани бемори ва инчунин қобилияти зуд адаптатсия кардани организ ба шароити муҳити атрофе, ки доим таѓир меёбад мебошад.      

Нишондиҳандаҳои асосии тандурустии миллат:

-давомнокии миёнаи умр;

-тавлид;

-ҳалокшавии кудакон то як сол ба 1000 тифли тавлидшуда.

Омилҳое, ки ба давомнокии умр таъсир мерасонад:

-вазъияти муҳити атроф- 20%

-сатҳи хизматрасонии тибби -7%

– мубталои генетики -20%

-тасодуф- 3%

-тарзи ҳаёт (зисту зиндагни)- 50%

Ҳодиса, љараёнҳо, объектҳое, ки дар шароити муайян қобилияти зарар расондан ба саломатии инсон доранд мустаким ё ин ки гайримустаким (прямо или косвенно) хатар номида мешавад. Хатар ҳамаи системаро дорад, дорои энергия (электрики, радиоактиви, химики, биологи, ичтимои ва гайра) мебошад, хатари потенсиали (эҳтмоли, тахмини) доим вуљуд дорад. Хатари потенсиали пинхон, номауайян дар вақд тавсиф мешавад. Шароите, ки имконяти хатари потенсиалиро ба воқеи табдиль медиҳад сабаб номида мешавад. Сабаб метавонад бошад техногенни, антропогени ва инчунин хислати табии дошта бошад.

Хангоми сабаби потнсиали ба вокеи табдил ёфтан чи вокеа метавонад руй дихад?

Ҳодисаи нохуш метавонад руй диҳад – натича мувофиқ омадани вақт ва омилҳои хатарнок ва зарарнок дар фазо ва инсон, ки инсон кисман ё ин ки пура саломатиашро аз дст медихад.

         Ходисаи садмави метавонад руй дихд – холте, ки дар он имконияти хеле зиёд руй додани ходисахои нохуш мешавад

         Сдама (авария) метавонад руй дихад – вайрон будани мошин, дастгоххо, системаи энергиятаъминкуни, бино, иншоот, воситахои наклиёти.

         Фалокат (катастрофа)

Мављудияти манбаи хатар: МЗС (модаҳои захрноки сахттаъсир), МР (моддаҳои радиоактиви), МТ (моеҳои тездаргиранда), МТ(моддаҳои тарканда) ва гайра.

Мављудияти омилҳои хатарнок: таркиш, партофтан, даргири (сухтор) ва гайра.

Вучуд доштани инсонхо дар минтакаи хатарнок.

Шояд ҳолати фавқулода ба вуљуд ояд (хф) – вазъият дар минтакахои муайян, ки дар натичаи садама ба вучуд омадааст, ходисахои хатарноки табии, фалокатхо, офати табии ва дигар, ки боиси халокшавии инсонхо, зарар ба саломатии инсонхо ва мухити атроф, талафи зиёди мол ва вайрон кардани шароити фаолияти хаётии инсонхо шавад.            

ОМИЛҲОИ ЗАРАРНОК ВА ХАТАРНОК. ТАСНИФИ (КЛАССИФИКАТСИЯИ, ХЕЛҲОИ, ГРУҲҲОИ) ХАТАРНОК ВА ЗАРАРНОКИ МУҲИТИ ИСТЕҲСОЛИ.

Формулаи асосии бехатарии фаолияти ҳаёти – огоҳ намудан ва пешгири намудани хатарҳои потенциали эҳтмоли мебошад. Хама фаолияти инсон ва хама кисмхои мухити атроф (пеш аз хама воситахои техники ва технологи) ба гайр аз натичахои мусбат, дорои кобилияти генерировать омилхои хатарнок ва зарарнокро доранд. Дар ин хол натичахои нави мусби, хамчун коид бо хатари потенсиали ё ин ки гурухи хатархо хамсояги доранд.

Дар чахони муосир ба омилхои хатарнок ва зарарноки табии (паст ва баланд шудани харорти хаво, барфу борон (атмосферные осадки) раду барк ва гайра) омилхои хатарнок ва зарарноки сершумори антропогенни афзуданд (галогулу, ларзиш, майдонхои электромагнити ва гайра), ки бо фаолияти истехсоли, хочаги ва дигар фаолияти инсон алокаманд мебошад.

Хама намуди хатархо, ки дар чараёни фаолияти мехнати ташаккул ёфтаанд мувофики ГОСТ 12.0.003-74 ба ин гуруххо чудо мешаванд: физики, химики, биологи, психофизиологи.

Омилхои зарарнок – омили мухит ва чараёни мехнат, ки таъсири он ба коргарон хангоми шароитхои муайян (шиддатноки, дарозмуддат ва гайра) беморихои касбиро ба вучуд меорад, муакатан ё ин ки тамоман пастшавии.?? , басомади бемории чисмони ва инфексиониро зиёд мекунад ва ба вайоншавии саломатии насл оварда мерасонад.

Омилхои хатарнок – омилхои мухит ва рафти (процесса) мехнат, ки метавонад сабаби беморихои шадид, чарохат, ногахон якуякбора бад шудани саломати ва марг шавад.     

Ба омилхои физики дохил мешавад:

-харорат, намноки, суръати харакати хаво, нурафкании гарми

-майдонхои электромагнитии неионикунанда ва нурафкани: майдонхои электростатики, майдонхои магнитии доими (ва инчунин геомагнити), майдонхои электрики ва магнитии бо басомади саноати (50 Гс), афканишоти электромагнити бо диапазони басомад радиои (ва инчунин лазери ва ултрабунафш);

-афканишоти ионикунанда;

-галогулаи истехсоли, ултрасадо, инфраовоз (инфразвук)

-ларзиш (махали, умуми);

-чанголуд (губоролуд) шудани хавои минтакаи кори;

-рушнои ()

-заррахои зарядноки электрикии хаво;

-кисмхои харакаткунандаи мошин ва механизмхо;

-чараёни электрики.

Ба омилхои химики моддахое, ки хосияти таъсиррасониашон ба организмхои инсон ба ин груххо чудо мешаванд дохил мешавад: моддахои захрнок; сенсиблизатсия (беморихои аллергиро ба вучуд меорад); кансерогенни (бемории варамро (рагро) вусъат медихад); мутагени (ба клеткаои чинсии инсон таъсир мерасонад). Ба ин груххо бугхо ва газхои зиёд дохил мешаванд: буги бензол, оксиди карбон, алдегиди сулфит, оксиди азот, аэрозолхои сурб ва чангхои захролуд.

Ба омихои биологи дохил мешаванд микроорганизмхо (бактерияхо, вирусхо) ва макроорганизмхо (канахо, хомушакхо, синфи хояндахо (грызуны) хайвонхои калон), ки таъсири онхо ба коргарон чарохат ва бемориро ба вучуд меорад.

Бехатари – холати фаолияте, ки бо эхтимоли муайян истиснои хатари потенсиали, ки ба саломатии инсон таъсир мерасонад мебошад.

ПРИНСИПХОИ АСОСИИ ТАЪМИНИ БЕХАТАРИ

Бехатариро хамчун системаи ченаки комплекси оиди хифзи инсон ва мухити атроф аз хатархое, ки ба шакли муйяни фаолияти конкрети инсон таъсир мерасонанд бояд фахмид. Дар шароитхои истехсоли принсипхои навбатиро амали кардан мумкин аст:

  • Фаолияти (мехнати) гуманисти – озод кардани инсон аз ичрои амалхои механики, якхела,  мехнати намуди вазнин ва хатарнок барои ичрои корхои эчоди;
  • Таснифи (классификатсия) – иборат аз таксимкунии объектхо ба синфхо ва нишондихандахои категори, ки бо хатархо алока доранд (минтакахои санитарию мухофизати, категорияхои истехсоли (бино) хатархои таркандаву сузанда, ба категрияхо чудо кардани бинохое, ки хатари электрики доранд);
  • Мухофизати масофави – дар чараёни технологи истифодабарии идоракунии дистансиони ва автаматонии мошинхо ва механизмхо;
  • Мухофизати мувакати – ихтисоркуни вакти таъсиркунии омилхои хатарнок ва зарарнок (ихтисори рузи кори, ихтисори хафтаи кори, ихтисори собикаи кори);
  • Маълумотдихи (ахборотдихи) – иборат аст аз расондан ва аз худ кардани (омузонидани) маълумот ба хайати кормандон, ки ичрояшон сатхи мувофики бехатариро таъмин мекунад (таълим, дастурамал, ранг ва аломати бехатари, навиштачотхои огохкунанда, тамгахои тачхизотхо ва гайра);
  • Чори кардани звенои заиф – дар системае (объекте), ки муоина (рассматриваемую) мешавад, бо максади таъмини бехатари элементхое чори карда мешавад, ки онхо чунин сохташудааст, ба тагирёбии параметрхои муайян дарк ё ин ки таасур (реагирует) мекунанд, пешгири кардани ходисахои хатарнок (сарпуши пешгири (предхранительные), мембранаи (парда ё лавхаи тунуки қабулкунандаи савт, лапиш ва ғ.) тарканда,)   
  • Бамеъёрдарори – баркарор кардани параметрхое, ки риоя кардани онхо бехатарии инсонро таъмин мекунад, аз хатархои дахлдор. Масалан, консентратсияи ё ин, ки сатхи чоизи хадди, меъёрхои бардоштан ва бардошта бурдани борхои вазнин, давомнокии фаолияти мехнати ва гайра).             

Меъёри ичрои силсилаи функсияхо (ухдадрихо)

  • Муназзим;
  • Ба тартиб даровардан;
  • Бахогузори.

Ба меъёрдарории мунаввари (рушнои), масалан, истехсол мешавад бо бузургии минимали, химики, ифлосшавии гарду чанг – хадди (дарачаи) муайяншудаи консентратсия (консентратсияи чоизи хадди. ХМК  руси ПДК), ифлосии садо (шумовое загрязнение) ифлосии ларзиш (загрязнение вибрация), афканишоти электромагнити (электромагнитные излучения) – бо хадди (дарачаи) муайяншудаи сатх (ХМС руси ПДУ), афканишоти ионикунанда – бо хадди (дарачаи) муайяншудаи воя (як хурдани ё ин ки микдор).       

3.1.Тавсифи асосии шаклхои фаолияти инсон

Мувофики тавсифи фаолияти мехнатии физиологии кабулшуда хамин замон мехнатро ба чунин шаклхои оянда чудо мекунанд.

         Мехнати чисмони. Мехнати чисмони (кори) ичро кардани инсон функсияхои энергетики дар система «инсн – олоти мехнат».

         Кори чисмони фаолнокии зиёди мушакхоро талаб мекунад. Мехнати чисмони ба ду намуд таксим мешавад: динамики ва статистики (омори). Динамики алокаманд аст бо харакати чисми инсон, даст, пой ва ангуштони у дар фазо. Статистики (омори) – бо таъсири сарбори ба мишакхои болои, бадан ва пой хангоми доштан бор хангоми ичрои кор, рсто ё ин ки нишаста.

         Вазнинии корхои чисмони бо сарфи энергия дар чараёни фаолияти мехнати муайян мешавад ва ба ин категорияхо таксим мешавад: сабук, вазнини миёна ва корхои вазнини чисмони.

         Мехнати зехни (фаолияти акли). Ин мехнат корхоеро, ки бо кабул кардан ва коркарди иттилоот алокаманд аст мутахид менамояд, ки диккати чиддии бештарро талаб менамояд, узвхои сенсри, ёддшти ва инчунин чараёни фаоли фикрони (идоракуни, эчодкуни, таълим додан, илм, омузиш, таълим).

         Мехнати идоракуни – хеле зиёд шудани хачми иттилоот, камчин шудани вакт ва коркардкуни, зиёдшавии чавбгарии шахси барои кабули карор, такроран пайдо шудани холатхои чанчоли.

         Мехнати эчоди – хачми зиёди ёддоштхо, дикати чиддиро талаб мекунад.

         Мехнати омузиши – муносибати доими бо одамн, чавобгарии зиёд, камчинии вакт ва ахборот барои кабули карор.

         Мехнати хнандагон – хачми зиёди ёдоштхо, диккати бшиддат, зуд-зуд ба вучуд омадани холати стрессиро талаб мекунад.

ВАЗНИНИ ВА ШИДДАТНОКИИ МЕХНАТ. ШАРОИТИ МЕХНАТ.

         Вазнинии мехнат – тавсифи чараёни мехнат, сарбории афзалро иникос менамояд ба узви харакатоварандаи асоси ва системахои функсионалии организм (дилураг, нафасгири), ки фаолияти уро таъмин менамояд.

         Аз меъёри гигиени бармеояд, ки шароити мехнат ба чор синф таксим мешавад: птимали, имконпазир (допустимий), зарарнок ва хатарнок.

         Шароити птималии мехнат (синфи якум)- чунин шароите, ки тандурустии коргар мухофизат карда мешавад ва барои нигох доштани сатхи коршоями замина бу вучуд оварда мешавад.

         Шароити имконпазирии мехнат (синфи дуюм)- тавсиф мешавад бо ин сатхи омилхои мухит ва чараёни мехнат, ки меъёрхои гигиении мукараршуда барои чойхои кор зиёд нашавад, ва таъгири имконпазирии холати функсионали организм баркарор мешавад дар вакти истирохатхои тартиби ё ин ки хангоми сменаи навбати ва набояд таъсири номусоид ба давраи наздик ва дур ба вазъияти саломатии коргарон ва ба насли у расонад. Шароити имконпазири мехнат шартан ба мехнати бехатари таалук дорад.

         Шароити зарарноки мехнат (синфи сеюм) – тавсиф мешавад бо вучуд доштани омилхои зарарноки истехсоли, зиёд шудани меъёрхои гигиени ва таъсири номусоид ба организм ва насли у мерасонад.

         Шароити хатарноки (гайриодди) мехнат (синфи чорум) – тавсиф мешавад бо сатхи омилхои истехсоли, таъсирашон хангоми сменаи кори (ё ин ки кисми сменаи кори) хатар ба хаёти инсон ба вучуд меорад, вусат ёфтани хавфи шадиди касби, ва инчунин шакли вазнин.  

САНАДХОИ (АКТ) ДАВЛАТИЮ ХУКУКИ ОИДИ ХИФЗИ МЕХНАТ

         Мехнати босамар ва бехатар имконият дорад танхо дар он хусусе, ки шароитхои истехсоли дар чойхои кори ба хама стандартхои байналмилали дар сохаи хифзи мехнат чавобгу бошанд.

Меъёри баходихии дарачаи бехатарии чараёни истехсоли мувофики  талаботи конунхо, кодексхо, ГОСТхо, коида ва меъёрхо мебошад.

         Дар сарконуни (конститутсияи) ЧТ дар моддаи 2 гуфташудааст, ки инсон, хукук ва озодии у арзиши бебахост. Эътироф, риоя ва хифзи хукуки инсон  вазифаи давлат аст. Яке аз хукукхои асосии инсон ин хукук барои мехнат кардан аст. Хукук ба мехнати бехатар дар сарконун ифода шудааст.

         Санадхои асосии хукукие, ки бехатари ва шароити безарари мехнатро таъмин менамояд дар кодекси мехнат нишон дода шудааст. Дар кодекси мехнат хаст моддахое, ки кабул ва озод кардани коргаронро ба тартиб медарорад: конун дар бораи давомнокии вакти мехнат, вакти истирохат, хукуки хифзи мехнати занон, наврасонро мукарар менамояд, тартиби додани либосхои махсус ва дигар воситахои фардии мухофизатро мукарар менамояд.

         Номгуи Конун накши системаи хифзи мехнатро хангоми муомилаи мехнатии кордиханда ва коргарон муайян мекунад. Дар коллективи бо шумораи коргарони 100 нафар хатман бояд вазифаи мухандис оиди хифзи мехнат бошад. Дар холате, ки агар идораи хифзи мехнат ё ин ки мутахасис оиди хифзи мехнат набошад, кордиханда бояд шартномаи мувофик бандад бо мутахасис ё ин ки ташкилотхо, ки дар сохаи хифзи мехнат хизмат мерасонад. Кордиханда ухдадор аст коргаронро бо талаботи хифзи мехнат дар хар чои кори шинос намояд, ки ба талаботи хифзи мехнат мувофикат кунад.   

         Хангоми бо коргар бастани шартномаи мехнати, конун ухдадор менамояд кордихандаро аз хисоби маблаги шахсии худ муоинаи тиббии пешакии хатмии коргаронро гузаронад ва инчунин такроран (дар рафти фаолияти мехнати), муоинаи тиббии гайринавбатии коргарон бо дархости онхо ва мувофики тавсияи тибби ва нигох доштани чои кори онхо (вазифаи онхо) ва маоши миёна хангоми гузаштани муоинаи тибби.

         Таъмини хукуки коргарон ин ухдадории авалини кордиханда ва барои ичрои он кордиханда чавобгар аст.

         Мувофики конуни конститутсиони оиди мехнат хар коргар хукуки шароити мехнатро дорад, ки ба талаботи бехатари ва гигиени чавобгу бошад.

         Администратсияи корхона ухдадор аст шароити хуби корро таъмин намоят барои ичрои коргарон меъёри корро яъне нигох доштани мошинхо, дастгххо ва асбобу олтхо дар холати дуруст, сохтани рушнои, гарми (отопление) хавотозакуни (вентиляция) лозима, бартараф кардани окибатхои  зарархои галогула, афканишот (излучения), ларзиш ва дигар омилхое, ки ба организми коргарон таъсири манфи мерасонад.

УХДАДРИХОИ КОРДИХАНДА ОИДИ ТАЪМИНИ ХИФЗИ МЕХНАТ ДАР КОРХОНА.

Ухдадории кордиханда дар конунгузории асосии ЧТ оиди хифзи мехнат нишон дода шудааст. Мувофики моддаи 9 кордиханда бояд бехатарии мехнатро хангоми истифодабарии иморатхои истехсоли, бино, тачхизот, бехатарии чараёнхои технологи, истифодаи ашёи хом ва махсулот дар истехсолот ва инчунин истифодаи босамари воситахои хифзи якчоя ва чудогона, таъмини ташкили зарурии санитарию-маиши ва табобатию-профилактики (эхтиёти пешаки) хизмат раснидан ба коргарон, тартиби мехнат ва истирохати коргарон, таъмин намудани либосхои махсус, пойафзолхои махсус ва дигар воситахои мухофизати индивидуали, назорати безарар хангоми таъсири омилхои зарарнок ва хатарноки истехсоли ба саломатии коргарон (яъне назорати тибби), подоши зараре, ки коргар мубталои маъюб шудааст, беморихои касби ё ин ки дигар зиён ба салмати, таълим, дастурамал ё ин ки санчиши дониши меъёрии коргарон, коида ва дастурамал оиди хифзи мехнат, маълумотдихии коргарон оиди вазъияти шароит ва хифзи мехнат дар чойхои кори, оиди мавчудияти хатар ва зиён ба саломати ва ба коргароне, ки воситахои индивидуали, чуброн, имтиёз лозим аст таъмин намояд ва ин дар шартнома (контракт) бо шакли навишт тавсия шудааст   

  УХДАДОРИИ КОРГАРОН ОИДИ РИЯ КАРДАНИ ТАЛАБОТХОИ ХИФЗИ МЕХНАТЕ, КИ ДАР КОРХОНА АМАЛ МЕКУНАД.  

Ухдадории коргарон оиди рия кардани талаботхои хифзи мехнат дар моддахои конунгузрии ЧТ оиди хифзи мехнат оварда шудааст ва аз инхо иборат аст.

Коргар ухдадраст:

-риоя кардани меъёрхо, коидахо ва дастурамалхо оиди хифзи мехнат;

-дуруст истифода бурдани воситахои хифзи колективи ва индивидуали;

-фавран хабардодан ба рохбари бевоситаи худ оиди хамагуна ходисахои нохуше, ки дар корхона руй медихад ва аломатхои беморихои касби ва инчунин холатхое, ки ба саломати ва хаёти одамон тахдид мекунад.

Хислати бехатарии мехнати занон

         Мувофики кдекси хифзи мехнат ташкили мехнати занон дар корхои вазнини зеризамини, вазнини чисмони ва гайра озод карда шудааст.

Брои бардоштан ва аз чое ба чое бурдани бор меъёри муайян гузошта шудааст.

Хислати бехатарии мехнати наврасон

         Мехнати наврасон бо конунгузории кодекси мехнати ЧТ муайян шудааст. Наврасоне, ки солашон ба 18 нарасидааст ба кор ичозат дода намешаванд.

         Барои тайёр намудани наврасон ба корхои истехсоли шахсоне ичозат дода мешаванд, ки дар мактабхои умуми, мактабхои махсуси касби техники тахсил мекунанд барои ичрои корхои сабук, ки ба саломати таъсир намерасонанд ва чараёни тахсили онхоро вайрон намесозад. Ингуна шахсхо хангоми озод будан аз машгулиятхои дарси бояд мехнат намоянд, дар он холате, ки сини онхо ба 14 солаги расидааст бо ичозати яке аз волидон (яъне падар ё модар) ба кор кабул карда мешаванд.

  НАЗОРАТ БА ХОЛАТИ БЕХАТАРИИ МЕХНАТ ДАР КОРХОНА. 

         Ба холати хифзи мехнат ва риояи конун ва меъёр назорати чиддии Давлати, идорави ва чамъияти мукаррар шудааст.

Назорати давлатиро ичро мекунад:

Испексияи чумхуриявии оиди мехнати назди вазорати мехнати ЧТ.

         Назорати Давлатии энергетики.

         Камитети давлатии назорати санитарию-эпидемиологи.

         Экспертизаи давлатии шароити мехнат.

Назорати чамъияти

Назорати чамъияти барои риояи хукуки конуни ва манфиати коргарон дар сохаи хифзи мехнат, ки онро иттифокхои касаба дар шахсиятхои органхои дахлдор ва дигар намояндахои коргарони органхои бонуфуз, ки метавонанд бо ин максад инспексияхои худро созанд ичро мекунанд.

Барои ичрои хукукхои худ ташкилотхои иттифоки касаба (колективхои мехнати) намояндахои (шахсони бовариноки) худро оиди хифзи мехнат интихоб мекунанд. Иттифокхои касаба бо шахсони органхои дахлдор ва дигар намяндахои коргарони органхои бонуфуз хукук доранд:

-назорат кардани ичро кардани кордиханда санадхои конунгузор ва дигар санадхои меъёри оиди хифзи мехнат; 

-гузаронидани экспертизаи мустакилонаи шарити мехнат ва таъмини бехатарии коргарони корхона;

-иштирок кардан дар тафтишоти холати фавкулода ва беморихои касби дар истехсолот, ва инчунин мустакилона тафтиш намояд;

-гирифтани ахборот аз рохбарият ва дигар шахсони вазифадори корхона аз холати шароити мехнат ва хифзи мехнат, ва инчунин аз ходисахои нохуше, ки дар корхона кайд шудааст;

-даъво кардан барои манъ намудани кор дар холате, ки ба хаёт ва саломатии коргарон тахдид мекунад;

-ба органхои дахлдор мурочиат кардан барои ба чавобгари кашидани шахсони вазифадоре, ки талаботи меъёрхои хифзи мехнатро вайрон кардаанд, ва барии пинхон кардани омилхои ходисахои нохуш дар истехсолот;

-иштирок кардан дар тафтишоти мубохисавии (спор) мехнати, ки бо вайрон кардани конунгузори оиди хифзи мехнат алокаманд аст, ухдадори, шартномаи колективи ё ин ки созишномаи оиди хифзи мехнат мукаррар шудааст, бо иваз намудани шароити мехнат.

Назорати идорави. Омузиш ва дастурамали коргарон.

Назорати идорави ичро карда мешавад хангоми сохтани дар корхона идораи хифзи мехнат. Ташкили хифзи мехнат дар корхона яке аз мухимтарин масъала ва вазифаи администратор мебошад.

Конунгузории мехнатии амалкунанда мукаррар менамояд, ки ба ташкили хифзи мехнат дар корхона директор ва сармухандис (главный инженер) чавобгаранд. Ба кисмхои чудогона чавобгари ба рохбарони дахлдор (сардори сеххо, шуъбахо ва устохо мастерх ва г.) гузшта шудааст. Рохбарии хифзи мехнатро сармухандис ичро менмояд.

Омузиш ва санчиши дониши оиди хифзи мехнати коргарон мувофики ГОСТ 12.0.004-90 гузаронида мешавад.

УХДАДОРИИ КОРДИХАНДА ВА ШАХСОНИ ВАЗИФАДОР

Ухдадории кордиханда ва шахсони вазифадор хангоми вайрон намудани санадхои конунгузор ва дигар санадхои меъёри оиди хифзи мехнат дар моддаи 26 асоси конунгузории ЧТ оиди хифзи мехнат нишон дода шудааст. Кордиханда ва шахсони вазифадор, барои вайрон намудани санадхои конунгузори ва дигар санадхои меъёри иди хифзи мехнат ба чавобгарии административи, интизоми ё ин ки чавобгарии чинои кашида мешаванд бо тартиби конунгузории мукарраршудаи ЧТ.

Чавобгарии интизоми ухдадрии коргарон чавобгар будан дар назди конун барои ичро накардани онхо интизоми мехнатиро ифода мекунад. Конуни мехнат ин хуччати асосие, ки коидахои дохилии тартиби мехнати коргарон ва хизматчиёни корхона, идора, ташкилотро ба тартиб медарорад.

Барои вайрон намудани интизоми мехнати администратсияи корхона метавонад ба коргар имтиёзхои навбатиро баён намояд: танбех (замечание), огохи (выговор), огохи чидди (строги выг), гузаронидан ба кори муздаш кам бо муддати се мох ё ин ки ба вазифаи паст гузарнидан ба муддати 1 сол ва аз кор озод кардан.  

Чарима барои вайрон намудани меъёр ва коидахои хифзи мехнат факат ба шахсоне, ки административию идоравии корхонаро ба ухда доранд карда мешавад, ва нафакат дар он холате, ки вайрон намудан коида, ки ба саломатии инсон зарар мерасад, ва дар он холате, ки хукуки коргарон дар сохаи хифзи мехнат вайрон карда мешавад. (мисол, барои тафтиши бесифати холати нохуш дар корхона).    

Ташкилоти идораи бехатарии дар корхонахои алока

  ТАСНИФОТ. ТАФТИШ ВА ХИСОБОТИ ХОЛАТХОИ НОХУШ

Бо максади хифзи ичтимои коргарон хама ходисахои нохуш ба ин гуруххо бо ин тарик чудо мешаванд:

Мафхуми холати ношуш ин вокеа дар истехсолот ва беморихои касби мебошад. Чарохатхои истехсоли ва беморихои ксби – ин вокеахои мушкили бисёркарата, вобастагии таъсири омилхои хатрнок (бавучудоварандаи чарохат) ва зарарнок (бавучудоварандаи бемори) ба инсон дар чараёни фаолияти мехнати мебошад. 

Холати нохуш дар истехсолот-ин ходисаи таъсир омилхои хатарноки истехсоли ба коргарон хангоми ичрои вазифаи мехнати ё ин ки супориши рохбарият ба коргарон мебошад. (ГОСТ 12.0002-80 Истилххо ва мавхумхо)

Омилхои истехсолие, ки таъсири он ба коргарон дар шароити муайян ба чарохат ё ин ки ногахон тез бад шудани саломатиро меорад омилхои хатарноки истехсоли мебошад. Ба омилхои хатарноки истехсоли дохил мешавад: механизмхо ва мошинхои харакаткунанда; харгуна наклиётхои-болобардор ва механизмхои борбардор; элементхои харакаткунандаи мухофизатнашудаи тачхизотхои истехсоли; (асбобхои буранда, олотхои омехтакунанда ва тбхуранда); чараёни электрики; харорати баланди сатхи тачхизотхо ва материалхои коркардшаванда ва г.

Беморихои касби – ин беморихое, ки хангоми таъсири шароити зарарноки мехнати ба вучуд меояд.

Мувофики дастури тартиби хабарнома, тафтиш, кайд ва хисоботи беморихои касби беморихои касби ба ин кисмхо чудо мешавнд:

-беморихои касбии шадид – беморие, ки баъди таъсири авалинбораи (дар муддати на зиёда аз як сменаи кори) омилхои зарарнки касби ба вучуд меояд. Мисол, ба омилхои зарарноки касби дохил мешавад кор бо моддахои химияви бе истифодаи воситахои фардии мухофизат.

-беморихои касбии доими (хранически) – беморие, ки баъди таъсири чандинбора омилхои зарарнки касби ба вучуд меояд (савияи (уровен) зиёди консентратсияи моддахои зарарнок дар хавои минтакаи кори, савияи зиёди галогула, ларзиш ва гайра).

-дар мобйани омилхои зарарнок ва хатарноки истехсоли робитаи муайян мушохида карда мешавад. Дар бисёр холатхо мавчуд будани омилхи зарарнок ба омилхои хатарноки чарохати мусоидат менамояд. Мисол, бехад зиёд будани намноки дар бинохои истехсоли ва вучуд доштани чангхои чараёнгузар (омилхои зарарнок) хатархои зарба расидан ба инсон аз чараёни электрики зиёд менамояд (омилхои хатарнок).

Аз холатхои нохуше, ки дар корхона сохибкори фарди руй медихад ба ин чойхо хабар медиханд:

-ба инспексияхои давлатии мехнат ба субъекти ЧТ

-ба пркуратура ба чое, ки сохибкори фарди кайд шудааст

-ба органхои хокимияти ичроияи субъектхои ЧТ.

Чавобгари барои ташкил ва саривакт тафтиш намудан ва хисобти ходисахои нохуш, коркард ва ичрои чорабинихо барои бартараф намудани сабаби хдисахои нохуш ба ин кордиханда ухдадор аст.

Тафтиши хдисахои нохушро камисия мегузарнад, бо намояндаи кордиханда ташкил карда мешавад якчоя бо мутахасисон оиди хифзи мехнат ва инчунин органхои итифоки касаба ё ин ки дигар намояндагии коргарни органхои вобаста. Ба хайати комиссия на кам аз се нафар дохил мешавад ва онхо бо фармони рохбари ташкилот ё ин ки шахзи вазифадори масул, рохбарият, бевосита чавобгар барои бехатари дар китае, ки ходисаи нохуш руй дод, дар тафтишоти мукараршуда иштирок наменамояд.

Дар тафтишоти ходисаи нохуше, ки дар истехсолоти сохибкори фарди руй дода аст, сохибкори инфироди ё ин ки намояндаи у иштирок менамояд, шахси бовариноки зарардида, мутахасис оиди хифзи мехнат дар асоси шартнома метавонад кабул шавад.

Бо талаби зарардида (дар холати фавти чабрдида – хешовандони вай) дар тафтишоти ходисахои нхуш метавонанд шахсони боваринок иштирок намоянд. Дар холате, ки шахсони боваринок иштирок намекунанд дар тафтишот, кордиханда хукук дорад, ки бо хучатхо тафтиши шинс шавад. Тафтиши холат ва сабаби ходисаи нхуш дар муддати 3 шабонаруз аз лахзае, ки ходиса рух додаст ва ходисахои нохуши гурухи, ки дар натича халокат рух додаст дар давоми 15 шабонаруз тафтиш гузаронида мешавад.

ПОДОШИ ЗАРАРЕ, КИ БА САЛОМАТИИ КОРГАРОН РАСИДААСТ.

Ба гайр аз конуни мехнат дар чумхурии точикистон конуд «дар бораи сугуртаи ичтимои хатми аз хдисахои нохуш дар истехсолот ва беморихои касби» амал мекунад.

Мувофики ин конун субъектхояш инхо мебошанд сугурташуда, сугуртакунанда, муассисаи сугуртакунанда.

Сугурташуда шахсоне мебошанд, ки бояд хатман сугуртаи ичтимои аз холати нохуш дар истехсолот ва беморихои касби, ва инчунин шахсоне, ки дар натичаи холатхои нохуш дар истехсолот ва беморихои касби ба саломатиашон зарар расидааст дар низоми тартибии мукараршуда тасдик шудааст мебошад ва онхо аз кобилияти мехнатии касбии махрум шудасст.    

Сугуртакунанда шахсони юридикии хама намуди ташкилотхои хукуки ё дигар шахсони ичрокунанда (нанимающих лиц), ки аз ходисахои нохуш дар истехсолот ва беморихои касби хатман бояд сугурта кунанд.

Таъмини сугурта ичро карда мешавад: бо намуди ёри барои муваккатан корношоям будан, бо сабаби вазиятхои сугуртави ва пардохт карда мешавад аз хисоби воситахо ба сугуртаи хатмии ичтимои, бо намуди пардохти сугуртави яъне – пардохти сугуртаи яквакта ба сугурташуда ё ин ки ба шахсоне, ки хукуки гирифтани ин намуди пардохтро бо ходисаи фавти вай, ва инчунин бо пардохти хармохаи сугуртави ба ин шахсон. Ба назар гирифта мешавад инчунин пардохти харчоти иловаги бо бад шудани саломатии сугурташуда ба офияти (реабилитация) тибби, ичтимои, касбии у.

Ба ин пардохт дохил мешавад пардохтхо ба ёрии тиббии иловаги ва инчунин ба харочоти иловагии гизодихи, ва барои ба даст овардани дорухо, ба бегона (парастории (уход) махсуси тибби ва маиши ба сугурташуда ва ин чунин ба аъзои оилаи онхо), ба табобати снитарию-курорти, хамчунин пардхти рухсати (берун аз пардохти харсолаи рухсати) ба хама давмоти табобат ва рохкиро ба чои табобат ва баргашт, арзиши рохкирои сугурташуда, ва дар холатхои зарури инчунин арзиши рохкирои шахси хамрохбуда ба чои табобат ва баргашт, зиндаги ва гизохурии онхо.

Сугуртаи яквакта ва хармохаи пардохт таин карда мешавад ва пардохт карда мешавад ба сугурташуда – агар бо мулохизаи идораи экспертизаи тиббию ичтимои, ки натичааш расидани ходисаи сугуртави, ки гум кардани кобилияти мехнатии касби ва шахсоне, ки хукук ба гирифтани сугуртаи яквакта ва хармоха доранд – агар натичаи расиши вокеаи сугурта фавти сугурташуда шавад.

Микдори яквактаи пардхти сугурта муайян карда мешавад мувофик бо дарачаи гум кардани кобилияти мехнатии касбии сугурташуда, ва аз микдори 60 каратаи минималии пардохти мехнати, ки аз рузи пардохт мувофики конун мукурар шудааст.    

  ТАШКИЛИ ГУЗАРОНИДАНИ АТТЕСТАТСИЯИ ЧОЙХОИ КОРИ АЗ ЧИХАТИ ШАРОИТИ МЕХНАТ

Атестатсияи чойхои кори аз чихати шароити мехнат мухимтарин ташкилкунии хифзи мехнат дар корхона мебошад.

Максади атестатсияи чойхои кори инхо мебошанд:

-муайян намудани хакикати мухими омилхои хатарнок ва зарарноки истехсоли дар ин чойхо;

-бахо додани холати хакикии шароити мехнат дар чойхои кори;

-расонидани имтиёз ва чуброн (компенсации) ба корхои зарарнок ва вазнини шароити мехнат.

Атестасияи чойхои кори аз чихати шароити мехнатро комисияи атестасинии крхона ичро мекунад.

Гузаронидани атестасияи чойхи кор ин мархилахоро мегузарад:

– муайян намудани хакикати мухими омилхои хатарнок ва зарарноки истехсоли дар чойхои кори;

– бахо додани холати хакикии шароити мехнат дар чойхои кори;

-тайёр намудани чорабини барои бехтар намудани бехдошти шарити мехнат.

Натичаи кори комисияи атестатсинии крхона ба расмият дароварда мешавад, ва дар асоси он накшаи чорабинии корхона барои бехтар намудани шароити мехнат ташкил карда мешавад.

Сертификатсияи чойхои кори. Сертификатсияи гигиени ба махсулот.

 МИКРОИКЛИМХОИ ИСТЕХСОЛИ

Микроиклимхои бинохои истехсоли – ин иклими дохилии мухити ин бинохо

13.Таъсир ба организм

Байни инсон ва мухити атроф мубодилаи гарми руй медихад. Мубодилаи гармии функсияи организм

         Дар шароити иклимии одди мубодилаи гармии организм ичро карда мешавад асосан аз хисоби афканишоти гарми, ки ба хисаи вай 45%

 МИКРОИКЛИМХОИ ИСТЕХСОЛИ

Микроиклимхои истехсоли аз минтакаи иклими ва аз фаслхои сол, характери чараёнхои истехсоли ва намудхои тачхизотхои истифодашаванда, хачми бино ва микдори коргарон вобаста аст. Барои ин дар харгуна объектхо микроиклимхои истехсоли хархел аст. Лекин бо сершакли будани шароити микроиклими онхоро шартан ба чор гурух чудо мекунанд:

1.Микроиклимхои истехсоли бо гармибарорихои кам. Микроиклимхои ин биноххо асосан вобаста аст аз иклими хамон мавзеъ.

2.Микроиклимхои истехсоли бо гармибарорихои зиёд. Ба инхо дохил мешавад сеххои охангари, нонвойхонахо, сеххои заводи шакар ва гайра.

3.Микроиклимхои истехсоли бо сардонии суни хаво. Ба инхо дохил мешавад харгуна яхдонхо.

4.Микроиклимхои атмосфераи кушод, ки аз шароити иклимии боду-хаво вобаста аст (мисол, хочагии кишлок, рохсози, сохтмон).

 ЧАНГХОИ ИСТЕХСОЛИ

Бисёри чараёнхои истехсоли бо пайдоиши чанги зиёд вобаста аст.

Чанг – ин зарачахои тунуки дисперсиони, ки хангоми чараёнхои истехсоли пайд мешавад – майда кардан, орд кардан ва коркарди харгуна чисмхои сахт, бехтан ва кучонидани масолеххои пошхуранда ва гайра.

Чангхои дар хаво баркашидашуда аэрозолхо ном доранд, чамшавии чангхо дар ягон чой яъне болои харгуна ашёхо аэрогелхо ном доранд.  

Чангхои истехсоли ба органики (дарахти, торфи, ангишти) ва гайриорганики (метали ва минерали) чудо мешаванд.

Бо дарачаи захрнокиашон чангхо ба захрнок ва безахр таксим мешаванд.

Таъсири зарарнокии чангхо вобаста аст аз микдори нафаскашии чанг, дарачаи дисперсионии онхо, аз таркиби химияви ва халшавандагии онхо.

  ЗАХРХОИ ИСТЕХСОЛИ

Захрхо – модахое, ки бо микдори зиёд ба организ дохил мешавад, ба бофтахои бадан (пусти бадан) бо тарзи химияви ё ин ки физико химияви таъсир мекунад, ва дар шароитхои муайян ба бад шудани саломати меорад.

Захрхои истехсоли ин захрхое, ки хангоми шароити фаолияти мехнати ба бад шудани коршоями ва саломатиро меорад захролудшавии касби ё ин ки истехсоли мебшад.

Захрхои хаёти ин модахое, ки хангоми зиндаги ба у таъсир мекунад. Ин моддахо дар косметикахо ва харгуна дорухо мавчуд аст.

3.1.Тавсифи асосии шаклхои фаолияти инсон

Фаарга тражает электрмагнитние поля

         Операторский труд – бо чавобгарии зиёд ва        

чавобгари оиди вайронкардани

add

Один комментарий

  1. Бехтарин сомона 😍😍

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.